AYM: Van'da il genelinde etkinlik yasağı yeterli gerekçeyle açıklanmadı
Anayasa Mahkemesi, Van Valiliğinin 28 Mayıs 2019'da il genelinde tüm etkinlikleri 15 gün yasaklayan kararını gerekçesi yetersiz bularak toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğine hükmetti; başvurucuya 50.000 TL tazminat verilecek.
Mahkeme ne dedi?
- Genel Kurul, Anayasa'nın 34. maddesindeki toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verdi; altı üye karşı oy kullandı.
- Mahkeme, valiliğin yasaklama gerekçelerini varsayıma dayalı buldu ve somut bir tehlikenin gösterilmediğini belirtti.
- Dosya yeniden yargılama için Van 2. İdare Mahkemesine gönderilecek; başvurucuya 50.000 TL manevi tazminat ve 40.487,60 TL yargılama gideri ödenecek.
Kimleri etkiliyor: Benzer durumdaki, il genelinde getirilen toplantı yasakları nedeniyle etkinlik düzenleyemeyen başvurucular, Valiliğin yasaklama kararına karşı dava açan ve idari yargıda gerekçesiz ret alan benzer durumdaki kişiler
Yayım ve etkisi: Karar 8 Ocak 2026'da verildi ve 6 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Bireysel başvuru kararı olduğu için yalnızca bu dosyayı bağlıyor; ödemelerin kararın tebliğinden sonra başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılması öngörüldü.
Bir avukat, Van'da il genelinde getirilen etkinlik yasağına karşı dava açtı, iki idari yargı derecesinde kaybetti. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu ise 8 Ocak 2026'da yasağın gerekçesini yetersiz buldu. Mahkeme, bu gerekçeyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğini belirledi.
“Soyut mülahazalarla kamu düzeni ve güvenliği gerekçesiyle hakka müdahale edilebilir ki bu durum, hakkın öngörülemez biçimde sınırlanmasına yol açabilir.” Anayasa Mahkemesi
Olay, 2018'in Kasım ayında başlayan açlık grevlerinin Mayıs 2019'da bitmesinin ardından yaşandı. Van Valiliği 28 Mayıs 2019'da, bildirimde bulunulması şartıyla ve spor kutlamaları hariç, il genelinde tüm etkinlikleri 15 gün süreyle yasakladı. Valilik, açlık grevinin terör örgütünce sahiplenildiğini, grevcilere hastane önlerinde destek verildiğini ve grevin başarı diye kutlanacağını öne sürdü. Başvurucu, yasağın varsayımlara dayandığını belirterek iptal davası açtı. Van 2. İdare Mahkemesi davayı reddetti, Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 15 Ekim 2021'de istinaf talebini kesin olarak reddetti.
Anayasa Mahkemesi, bir toplantının yasaklanabilmesi için kamu düzenini bozacak somut bir tehlikenin, bunun daha hafif önlemlerle giderilememesinin ve bu durumun yargı denetimine açık biçimde gösterilmesinin gerektiğini hatırlattı. Mahkemeye göre bir eylemin örgüt tarafından sahiplenilmesi, grevcilere destek verilmesi, eylemin yasal bir faaliyet gibi görülebileceği ihtimali ve kutlama varsayımı, tek başına yasağı haklı kılmıyor.
Kararda valiliğin, eylemlerin nasıl şiddete ya da terör suçlarına yol açabileceğini somut olgularla açıklamadığı vurgulandı. Mahkeme, uzun açıklamalar yapılmasının ya da çok sayıda tespit sıralanmasının gerekçeyi yeterli kılmadığını belirtti. Valiliğin güvenlik tedbirlerini değerlendirmeden, otomatik biçimde yasaklama yoluna gittiği de tespit edildi.
İdare Mahkemesi'nin de yasağın neden ölçülü olduğunu gerekçelendirmediği, denetimini yalnızca şekli uygunlukla sınırladığı belirtildi. Başvurucu, valiliğin art arda yasak kararlarıyla hakkın fiilen kullanılamaz hâle geldiğini ileri sürmüş, valiliğin internet sitesinde bu iddiayı araştırmayı gerektirecek sayıda karar bulunmasına rağmen mahkeme bunu incelememişti. Anayasa Mahkemesi, süregelen yasaklarda her yeni müdahalenin öncekinden daha derin gerekçelendirilmesi gerektiğini de açıkladı.
Altı üye karşı oy yazdı. Karşı oyda, davanın yalnızca 29 Mayıs-12 Haziran 2019 arasındaki yasağa ilişkin olduğu, başvurucunun güncel ve kişisel bir hak ihlalini ispatlayamadığı ve valiliğin yasağı yeterince gerekçelendirdiği savunuldu.
Hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlal edildiği iddiası ise konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulundu.
Karardan önce ve sonra
| Önce | Sonra |
|---|---|
| Van Valiliği il genelinde tüm etkinlikleri 15 gün yasakladı; İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi yasağı hukuka uygun buldu. | Anayasa Mahkemesi, yasağın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının ilgili ve yeterli gerekçeyle gösterilmediğini tespit etti; dosya yeniden yargılanacak. |
Sık sorulan sorular
Karar Van'daki tüm etkinlik yasaklarını geçersiz kılıyor mu?
Hayır. Karar yalnızca bu bireysel başvuruyu bağlıyor. Konusu, 28 Mayıs 2019 tarihli 15 günlük yasağa karşı açılan davadır.
Başvurucuya ne kadar ödeme yapılacak?
Başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ile harç ve vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama gideri ödenecek.
Yeniden yargılamada yasak mutlaka iptal mi edilecek?
Hayır. Mahkeme, ihlal kararının davanın sonucu hakkında bir tutum anlamına gelmediğini belirtti. Delilleri değerlendirme yetkisi yeniden yargılamayı yapacak Van 2. İdare Mahkemesinde.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, avukat tarafından kontrol edilmiştir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin değerlendirme ve hukuki danışmanlık içermez.