AYM: Cezaevinde kitap ve yazılara el koymanın kanuni dayanağı yok
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, cezaevi idarelerinin mahpusların kendi yazılarına ve dışarıdan gelen yayınlara el koymasının kanuni dayanağı bulunmadığını belirterek ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti ve pilot karar usulünü başlattı.
Mahkeme ne dedi?
- Mahkeme, cezaevinde alıkonulan belgeler ve yayınlar için ifade özgürlüğünün (Anayasa m.26) ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi.
- İhlalin kaynağını yapısal sorun olarak gördü: elkoyma yetkisini düzenleyen açık bir kanun hükmü yok. Pilot karar usulü uygulandı ve karar TBMM ile Adalet Bakanlığına bildirildi.
- Aynı konudaki başvuruların incelenmesi kararın yayımından itibaren bir yıl ertelendi; yedi başvurucuya 1.000 TL ile 30.000 TL arasında manevi tazminat ödenecek.
Kimleri etkiliyor: Cezaevinde kitap, dergi, gazete veya kendi yazdığı belgeleri idarece alıkonulan hükümlü ve tutuklular, Benzer başvurusu Anayasa Mahkemesinde bekleyen veya sonradan yapılacak kişiler, Ceza infaz kurumu idareleri ve infaz hâkimlikleri
Yayım ve etkisi: Karar 6 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Benzer başvuruların incelenmesi bu yayımdan itibaren bir yıl ertelendi.
Cezaevinde elinizdeki kitaba, derginize ya da yazdığınız öyküye idare el koyarsa bunun hangi yasaya dayandığını göstermesi gerekir. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, bugünkü mevzuatta böyle bir yetkinin bulunmadığını belirterek yedi hükümlü ve tutuklunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini tespit etti.
“başvuruya konu olayda başvurucuların ifade özgürlüklerine yapılan müdahalelerin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.” Anayasa Mahkemesi
Başvurular farklı cezaevlerinden geliyor. Biri nakil sırasında yanında getirdiği iki kitabın, bir diğeri odasında bulunan kitabın alınmasını dava etti. Yeni Yaşam gazetesi ve Halk Okulu dergisi verilmeyenler arasında; ayrıca bir ajanda ve fotokopi için idareye teslim edilen 121 sayfalık bir öykü çalışması da alıkonuldu. Kurumlar gerekçe olarak terör propagandasını, müstehcenliği ve kurum güvenliğini gösterdi. İnfaz hâkimlikleri şikâyetleri reddetti, ağır ceza mahkemeleri itirazları kaldırdı.
Mahkemeye göre 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesi bu tür yayınların mahpusa verilmemesini söylüyor ama idareye el koyma yetkisi tanımıyor. Kararlarda emanete alma, arşive kaldırma, muhafaza altına alma gibi birbirinden farklı ifadeler kullanılıyor; bunların hukuki sonucu belli değil. Mahpusun kendi yazdığı belgeler için ise kanunda hiçbir düzenleme yok. Mahkeme 35. maddenin de bu müdahaleye dayanak olmadığını belirtti.
Mahkeme sorunu tek tek davaların çözemeyeceğini söyledi. Yeniden yargılama yapılsa bile kanuni boşluk sürdüğü için ihlal giderilemeyecek. Bu yüzden pilot karar (yapısal bir sorun nedeniyle çok sayıda benzer başvurunun toplu çözümü için başvurulan usul) uygulandı. Karar TBMM'ye ve Adalet Bakanlığına bildirildi. Yeni düzenleme elkoyma yetkisi tanıyacaksa Anayasa'nın elkoyma için aradığı güvencelere uyması gerekiyor, aksi hâlde Anayasa'ya aykırılık kaçınılmaz olacak. Mahkeme, yeni kanuna göre önceki kararların gözden geçirilmesi için başvuru imkânı tanınmasının da mümkün olduğunu belirtti.
Başvurucuların manevi tazminatları şöyle: bir başvurucuya 1.000 TL, Ayberk Demirdöğen ve Aydın Çelik'e 10.000'er TL, Bişar Bilen ve Mehmet Nesih Sarıkaya'ya 20.000'er TL, Erdal Kotan ve Tamer Korkmaz'a 30.000'er TL. Maddi tazminat talepleri belge sunulmadığı için reddedildi. Bir başvurucuya ayrıca 40.000 TL vekâlet ücreti ödenecek.
Karardan önce ve sonra
| Önce | Sonra |
|---|---|
| Kurum eğitim kurulları, kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğünü veya müstehcen olduğunu tespit ettikleri kitap, dergi ve el yazılarını mahpusa vermeyip emanete, arşive ya da depoya kaldırıyordu; infaz hâkimlikleri şikâyetleri reddediyordu. | Mahkeme, bu alıkoymanın kanuni dayanağı olmadığını tespit etti. Kanun koyucunun açık bir elkoyma düzenlemesi yapması gerekiyor; benzer başvurular bir yıl bekletilecek. |
Sık sorulan sorular
Karar, alıkonulan kitap ve yazıların mahpusa hemen iade edileceği anlamına geliyor mu?
Hayır. Mahkeme ihlal kararının, emanete alınmış yayın ve belgelerin otomatik olarak ilgilisine verilmesi sonucunu doğurmadığını belirtti.
Aynı konuda bekleyen başvurulara ne olacak?
Karara kadar yapılmış ve sonradan gelecek benzer başvuruların incelenmesi, kararın Resmî Gazete'de yayımından itibaren bir yıl ertelendi. İlgililer başvuru numaraları internet sitesinde ilan edilerek bilgilendirilecek.
Tazminatlar ne zaman ödenecek?
Ödemeler kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılacak. Gecikmede yasal faiz işleyecek.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, avukat tarafından kontrol edilmiştir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin değerlendirme ve hukuki danışmanlık içermez.