Sözleşmede haksız şart varsa ne olur? Tüketici nasıl iptal ettirir
Avrupa Adalet Divanı bir sözleşmenin, haksız şartın yol açtığı zamlara üç yıl içinde itiraz edilmediği için ayakta tutulmasını AB hukukuna aykırı buldu; Türkiye'deki tüketici de kendi hukukunda aynı soruyla karşılaşabilir.
AB Adalet Divanı'nın 24 Eylül 2026 tarihli basın duyurusuna göre mahkeme, haksız şart içeren bir sözleşmenin, şarta dayanan fiyat artışlarına müşteri üç yıl içinde itiraz etmedi diye geçerli kalmasına izin veren ulusal kural ya da uygulamayı AB hukukuna aykırı buldu. Peki sizin sözleşmenizde böyle bir şart varsa Türkiye'de ne yapabilirsiniz?
Kısaca
- AB Adalet Divanı, haksız şarta dayanan zamlara üç yıl içinde itiraz edilmemesini gerekçe göstererek sözleşmeyi ayakta tutan uygulamayı AB hukukuna aykırı buldu.
- Karar AB üyesi devletlerin tüketici korumasını ilgilendiriyor; Türkiye'de doğrudan bağlayıcı olduğu kaynakta belirtilmemiş.
- Türkiye'de haksız şartlar tüketici mevzuatı çerçevesinde değerlendiriliyor; kaynaktaki Bilgi Bankası bu konuda özel bir süre içermiyor.
Adım adım ne olur?
- Sözleşmeyi ve eklerini okuyun; tek taraflı fiyat artışı, cezai şart veya sorumluluğu kaldıran maddeleri işaretleyin.
- Şartın size ayrıca açıklanıp açıklanmadığını, sözleşmenin önceden hazırlanmış bir metin olup olmadığını belirleyin.
- Ödeme dekontlarını, faturaları, zam bildirimlerini ve yazışmaları saklayın.
- Şarta dayanılarak yapılan artışları yazılı olarak satıcıya bildirin ve itirazınızı kayda geçirin.
- Sonuç alamazsanız tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi gibi yetkili mercilerin başvuru şartlarını kendi dosyanıza göre öğrenin.
Haksız şart (tüketiciyle pazarlık edilmeden, önceden hazırlanmış metinle konulan ve tarafların dengesini tüketici aleyhine bozan hüküm), tüketici hukukunun en sık karşılaşılan sorunlarından biridir. Adalet Divanı kararı, sürenin geçmesinin bu korumayı ortadan kaldırmaması gerektiğini söylüyor.
Türkiye'de haksız şartlar Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında ele alınır. Kaynak metinde bu kanuna ilişkin haksız şart süresi ya da madde numarası yer almadığı için burada yazılmadı.
Bilgi Bankası'ndaki 14 günlük cayma ve 2 yıllık zamanaşımı satırları yalnızca mesafeli satış ile ayıplı mal talepleri için geçerlidir; her haksız şart uyuşmazlığına otomatik uygulanmaz.
Süreler ve merciler
| Konu | Süre | Nereye | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ayıplı maldan doğan taleplerde zamanaşımı | 2 yıl (malın teslimi) | satıcı, tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi | TKHK m.12 |
| Mesafeli satışta cayma hakkı | 14 gün (malın teslimi; hizmette sözleşme tarihi) | satıcı | TKHK m.48; Mesafeli Sözleşmeler Yön. |
Sık yapılan hatalar
- Zam ya da ek ücret yansıdığında sessiz kalıp ödemeye devam etmek; itirazın kayda geçmemesine yol açabilir.
- Sözleşmeyi imzaladım diye her şartın geçerli olduğunu varsaymak.
- Yazışma ve dekontları saklamamak, sonradan ispatı zorlaştırır.
Sık sorulan sorular
AB Adalet Divanı kararı Türkiye'de doğrudan uygulanır mı?
Kaynakta böyle bir bilgi yok. Karar AB hukukuna ilişkindir; Türkiye'deki uyuşmazlıklarda Türk mevzuatı esas alınır.
Haksız şartın iptali için 14 günlük cayma süresi geçerli mi?
Hayır. 14 gün, mesafeli satışta cayma hakkı içindir; haksız şartın iptali için bu süre otomatik uygulanmaz.
Ayıplı mal ile haksız şart aynı şey mi?
Değil. Ayıplı mal, ürünün nitelik eksikliğidir; haksız şart, sözleşme hükmünün dengeyi bozmasıdır. Ayıplı maldaki 2 yıllık zamanaşımı yalnızca birinci durumu kapsar.
Olayın kaynağı: AB Adalet Divanı – 132/2026 : 24 September 2026 - Judgment of the Court in Case C-900/24
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, editör kontrolünden geçmiştir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin değerlendirme ve hukuki danışmanlık içermez.